اختلال اسکیزوفرنی کاتاتونیک(کاتاتونیا،کاتاتونی):علت،علائم و درمان

کاتاتونی به مجموعه‌ای از علائمی اطلاق می‌شود که ممکن است در برخی از بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی رخ دهند. این وضعیت می‌تواند شامل دوره‌هایی باشد که در آن فرد بسیار کم حرکت کرده و واکنشی به دستورالعمل‌ها نشان نمی‌دهد.

از طرف دیگر، فرد می‌تواند فعالیت حرکتی نشان دهد که بیش از حد و عجیب در نظر گرفته می‌شود برای مثال پژواک گویی (تقلید صدا) یا اکوپراکسیا (تقلید حرکات). این شرایط هیجان کاتاتونیک نام دارد. کاتاتونی تنها در برخی از افراد مبتلا به اسکیزوفرنی رخ می‌دهد. امروزه چند درمان موثر برای علائم اسکیزوفرنی کاتاتونیک وجود دارد. اسکیزوفرنی کاتاتونیک به لطف بهبود درمان‌ها بسیار نادرتر از قبل شده است. حالات کاتاتونیک امروزه بیشتر در انواع بیماری‌های روانی به غیر از اسکیزوفرنی مانند اختلال عصبی-رشدی (وضعیتی که بر کودکان در طول رشد سیستم عصبی آنها اثر می‌گذارد)، اختلال دو قطبی یا افسردگی یافت می‌شود.

اسکیزوفرنی کاتاتونیک یکی از ۵ زیر مجموعه‌ی اصلی اسکیزوفرنی است که خصوصیت آن رفتار کاملاً متفاوت می‌باشد. عدم درمان اسکیزوفرنی می‌تواند باعث مشکلات سلامتی، مالی،‌ رفتاری و قانونی شود. این مشکلات ممکن است بر تمام جنبه‌های زندگی بیمار اثر بگذارند. متخصصین مجرب ما در مرکز توانبخشی اعصاب و روان مژده بعد از بررسی و تشخیص کاتاتونی، بهترین درمان شامل داروها یا در برخی موارد بستری را توصیه خواهند کرد. برای اطلاعات بیشتر یا رزرو نوبت با شماره‌های ۰۲۱۷۶۲۵۳۴۶۵ و ۰۲۱۷۶۲۵۳۴۶۶  تماس حاصل فرمایید.

علل


هیچ کس در مورد علل اسکیزوفرنی کاتاتونیک مطمئن نیست. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که بیشتر انواع اسکیزوفرنی ناشی از اختلال عملکرد مغز هستند، اما محققین نمی‌دانند که اختلال عملکرد مغز به چه علت رخ می‌دهد. به احتمال زیاد، این وضعیت ناشی از ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی مانند استرس می‌باشد.

کارشناسان عقیده دارند که عدم تعادل دوپامین که یک انتقال دهنده عصبی است در شروع اسکیزوفرنی نقش دارد. آنها باور دارند که این عدم تعادل به احتمال زیاد ناشی از ژن‌هایی است که فرد را مستعد ابتلا به بیماری می‌کند. برخی محققین عنوان می‌کنند که میزان سایر انتقال دهنده‌های عصبی مانند سرتونین نیز ممکن است نقش داشته باشد.

علائم


با وجود درمان‌های مدرن، بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی کاتاتونیک می‌توانند راحت‌تر علائم خود را کنترل کنند تا احتمال داشتن زندگی شادتر و سالم‌تر افزایش یابد. تصویر بالینی از کاتاتونیا حداقل دارای ۳ مورد از علائم زیر است:

  • بهت: عدم فعالیت روانی و حرکتی و واکنش به محیط اطراف
  • کاتالپسی: قرار گرفتن در وضعیت‌های بدنی غیر عادی
  • انعطاف پذیری مومی: اگر معاینه کننده دست بیمار را در یک وضعیت قرار دهد، تا زمانی که مجدداً حرکت داده شود در همان حالت باقی می‌ماند.
  • سکوت: واکنش‌های زبانی محدود
  • منفی کاری: عدم واکنش یا واکنش کم به دستورالعمل‌ها یا محرک‌های خارجی
  • وضعیت گیری: نگه داشتن فعال یک وضعیت برخلاف جاذبه زمین
  • منریسم: انجام حرکات عجیب و اغراق آمیز
  • حرکت کلیشه‌ای: حرکات تکراری بدون دلیل مشخص
  • بی قراری: بدون هیچ دلیل مشخص
  • در هم کشیدن چهره و شکلک در آوردن
  • پژواک گویی: تقلید گفتار یک فرد دیگر
  • اکوپراکسیا: تقلید حرکات یک فرد دیگر

دوره‌های کاتاتونیک بدون درمان مناسب می‌توانند برای روزها یا حتی هفته‌ها باقی بمانند.

تشخیص


در صورتی که متخصصی مشکوک ‌شود که ممکن است یک بیمار دچار اسکیزوفرنی کاتاتونیک باشد، مجموعه‌ای از تست‌های پزشکی و روانی را برای کمک به تشخیص توصیه خواهد کرد. این تست‌ها عبارتند از:

  • معاینه فیزیکی: قد، وزن، ضربان قلب، فشار خون و دمای بدن بیمار کنترل می شود. پزشک قلب و ریه‌های بیمار را بررسی کرده و وضعیت شکم وی را کنترل می‌کند.
  • شمارش کامل خون: برای کنترل الکل و مواد مخدر و نیز عملکرد تیروئید
  • ام آر آی یا سی تی اسکن: هدف آن بررسی هر گونه اختلال در ساختار مغز می‌باشد.
  • نوار مغزی- برای کنترل عملکرد مغز
  • ارزیابی روانی: یک روانپزشک در صورت امکان از بیمار در مورد افکار، احساسات و الگوهای رفتاری وی سوالاتی می‌پرسد. آنها زمان شروع علائم، شدت آنها و چگونگی تاثیرشان بر زندگی بیمار را مورد بحث قرار می‌دهند. همچنین پرسیده می‌شود که آیا بیمار در مورد آسیب رساندن به خود یا دیگران فکر می‌کند یا خیر.

تشخیص دقیق اسکیزوفرنی کاتاتونیک می‌تواند زمان زیادی طول بکشد. بیماری‌های دیگر مانند مانیا، تشنج، سوء مصرف مواد و افسردگی شدید دارای علائم مشترکی با اسکیزوفرنی کاتاتونیک هستند و ابتدا باید امکان وجود آنها بررسی شود.

عوامل خطر


عوامل خطر اسکیزوفرنی کاتاتونیک مانند سایر زیر مجموعه‌های اسکیزوفرنی هستند و عبارتند از:

  • ژنتیک: افرادی که در خانواده‌شان سابقه‌ی ابتلا به اسکیزوفرنی وجود دارد بیشتر در خطر ابتلا به آن هستند.
  • عفونت ویروسی: برخی از مطالعات اخیر نشان می‌دهند که عفونت‌های ویروسی ممکن است کودکان را مستعد ابتلا به اسکیزوفرنی کنند.
  • سوء تغذیه جنین: اگر جنین در دوران بارداری سوء تغذیه داشته باشد، خطر ابتلا به اسکیزوفرنی افزایش می‌یابد.
  • استرس در طول زندگی روزمره: استرس شدید در اوایل زندگی ممکن است در ابتلا به اسکیزوفرنی نقش داشته باشد. تجارب استرس‌زا اغلب درست قبل از ظهور اسکیزوفرنی رخ می‌دهد.
  • سوء استفاده یا تروما در دوران کودکی
  • سن والدین در هنگام تولد: والدین با سن بالاتر بیشتر در خطر داشتن کودکانی هستند که دچار اسکیزوفرنی می‌شوند.
  • داروها: استفاده از داروهایی که در طول دوران بلوغ بر ذهن تاثیر می‌گذارند ممکن است خطر ابتلا به اسکیزوفرنی را افزایش دهند.

عوارض


عوارض می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

  • افسردگی، افکار خودکشی، رفتار خودکشی، تعداد قابل توجهی از بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی دوره‌هایی از افسردگی دارند.
  • سوء تغذیه
  • مشکلات بهداشتی
  • سوء مصرف مواد: که ممکن است شامل الکل، داروهای تجویزی و داروهای غیر قانونی باشند.
  • ناتوانی در یافتن یا حفظ یک شغل که منجر به فقر یا بی خانمانی می‌شود.
  • زندان
  • درگیری‌های خانوادگی جدی
  • ناتوانی در مطالعه یا رفتن به مدرسه و سایر موسسات آموزشی
  • قربانی یا مرتکب یک جرم شدن
  • بیماری‌های مرتبط با سیگار

گزینه‌های درمانی


اسکیزوفرنی وضعیتی است که در کل زندگی ماندگار است، ‌هرچند علائم کاتاتونی ممکن است دوام نداشته باشند. بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی نیاز به درمان دائمی دارند؛ حتی هنگامی که به نظر می‌رسد علائم برطرف شده‌اند و بیمار اعتقاد دارد که بهتر شده است. درمان اساساً برای تمام انواع اسکیزوفرنی یکسان است. روش‌های درمان بر اساس چندین عامل از جمله شدت علائم، سلامتی بیمار و سن وی متغیر خواهند بود.

دارو

برخی داروها برای درمان کاتاتونی عبارتند از:

  • بنزودیازپین‌ها: این دسته از داروها به عنوان آرام بخش عمل می‌کنند و اغلب برای اسکیزوفرنی کاتاتونیک استفاده می‌شوند. این داروها سریع‌الاثر بوده و ممکن است بصورت داخل وریدی تزریق شوند. در صورتی استفاده طولانی مدت خطر وابستگی به آنها وجود دارد. ممکن است بیمار برای چندین روز یا هفته نیاز به مصرف دارو داشته باشد.
  • باربیتورات‌ها: این داروها به عنوان داروی افسردگی یا آرام بخش شناخته می‌شوند. این داروها سیستم عصبی مرکزی را سرکوب می‌کنند. تاثیر آنها از آرام‌بخشی خفیف تا بیهوشی کامل متغیر است. باربیتورات‌ها به سرعت علائم کاتاتونی را تسکین می‌دهند. در صورت استفاده‌ی طولانی مدت، خطر وابستگی به آنها وجود دارد.
  • داروهای ضد افسردگی و تثبیت کننده خلق و خو: افراد مبتلا به اسکیزوفرنی کاتاتونیک اغلب دارای مشکلات سلامت روانی مانند افسردگی هستند.

سایر درمان‌ها 

درمان‌های دیگر می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

  • الکتروشوک درمانی (ECT): در این روش یک جریان الکتریکی به مغز ارسال می‌شود تا تشنج‌های کنترل شده ایجاد کند. ECT برای بیماران کاتاتونی که واکنشی به داروها یا درمان‌های دیگر نشان نداده‌اند مورد استفاده قرار می‌گیرد. عوارض جانبی آن می‌تواند شامل از دست دادن حافظه کوتاه مدت باشد.
  • بستری در بیمارستان: این کار ممکن است در طی حمله‌های شدید لازم باشد. بیماران در شرایط بیمارستانی امن‌تر بوده، تغذیه، خواب و بهداشت بهتر و نیز درمان مناسب‌تری خواهند داشت.
  • روان درمانی: برای بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی کاتاتونیک، داروها بخش اصلی از درمان هستند؛ با اینکه روان درمانی می‌تواند مفید باشد، اما در صورت وجود علائم شدید ممکن است مناسب نباشند.
  • آموزش مهارت‌های اجتماعی و حرفه‌ای: این کار می‌تواند به بیمار برای زندگی بصورت مستقل که بخش حیاتی در روند بهبودی بیمار است کمک کند. درمانگر می‌تواند به بیمار نحوه رعایت بهداشت، آماده کردن وعده‌های غذایی و ارتباط بهتر با دیگران را آموزش بدهد. همچنین ممکن است حمایت‌هایی در یافتن شغل، خانه‌داری و ملحق شدن به گروه‌های خودیاری انجام شود.
  • پذیرش: پذیرش یا پایبندی در درمان به معنی مصرف داروها در زمان و به مقدار مناسب است. متاسفانه عدم پذیرش یک مشکل اصلی در بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی است. بیماران می‌توانند مصرف دارو را برای مدت زمان طولانی قطع کنند که بطور چشمگیری در زندگی آنها و سایر افراد نزدیک به آنها اختلال ایجاد می‌کند.