اسکیزوفرنی در کودکان: علائم و درمان

اسکیزوفرنی در دوران کودکی نوعی اختلال روانی نادر ولی شدید است که در آن کودکان رفتار غیرطبیعی از خود نشان می‌هند. اسکیزوفرنی شامل طیف گسترده‌ای از مشکلات شناختی، رفتاری و احساسی است. این بیماری ممکن است منجر به مشکلات دیگری چون توهم، هذیان، تفکر و رفتار ناسازگارانه شود که توانایی عملکرد کودک را مختل می‌کند. اسکیزوفرنی دوران کودکی اساسا شبیه اسکیزوفرنی دوران بزرگسالی است با این تفاوت که زودتر در زندگی رخ می‌دهد و تاثیر عمیقی بر رفتار و پیشرفت کودک دارد. اسکیزوفرنی نوعی بیماری مزمن است که نیاز به درمان طولانی‌مدت دارد. تشخیص و درمان  زودهنگام این بیماری در دوران کودکی وضعیت کودکان را به‌طور قابل توجهی بهبود می‌بخشد.

دانستن این‌که چگونه باید تغییرات رفتاری کودکان را مهار کنیم طبیعتا کار سختی است. ممکن است از نتیجه‌گیری عجولانه و برچسب بیماری روانی بر روی کودک خود احساس خوشایندی نداشته باشید.

 در صورت مشاهده چنین اختلالاتی در کودک حتما به پزشک مراجعه کنید:

  • تاخیر در رشد در مقایسه با دیگر همسالان
  • عدم انجام کارهای شخصی روزانه مانند حمام کردن و لباس پوشیدن
  • فرار از جمع
  • ضعف در عملکرد تحصیلی و علمی
  • آداب غذاخوردن غیرطبیعی
  • سوءظن بیش از حد به دیگران
  • عدم توانایی در بروز احساسات و یا بروز احساسات در موقعیت نامناسب
  • افکار و ترس‌های عجیب
  • اشتباه گرفتن رویا یا تلویزیون با واقعیت
  • عقاید، رفتار و گفتار غیرعادی
  • رفتار خشونت‌آمیز یا تهاجمی و یا پریشانی و اضطراب

این علائم و نشانه‌های کلی لزوما به این معنا نیست که کودک شما مبتلا به اسکیزوفرنی کودکانه است. این علائم می‌توانند به معنای یک فاز، اختلالات روانی دیگر مانند افسردگی، مشکل اضطراب و یا وضعیت پزشکی دیگر باشد. اگر نگران رفتار و یا رشد کودک خود هستید در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید. جهت دریافت مشاوره در زمینه تشخیص و درمان بیماری اسکیزوفرنی کودک می‌توانید با ما از طریق شماره‌های ۰۲۱۷۶۲۵۳۴۶۵ و ۰۲۱۷۶۲۵۳۴۶۶ تماس حاصل فرمایید.

علائم اسکیزوفرنی در کودکان


علائم این بیماری بسته به نوع، شدت، بدتر شدن و یا دوره بهبود آن متفاوت است. برخی از علائم ممکن است همیشه با کودک باشند. تشخیص اسکیزوفرنی در دوره‌های اولیه بسیار سخت است.

علائم و نشانه‌های اولیه

اولین نشانه‌های اسکیزوفرنی کودکان شامل مشکلات رشد از قبیل:

  • تاخیر در گفتار
  • چهار دست‌وپا رفتن غیرطبیعی یا خیلی دیر
  • دیر راه رفتن
  • سایر رفتارهای حرکتی غیرطبیعی مانند تکان دادن دست یا سر

برخی از این علائم و نشانه‌ها در کودکان مبتلا به اختلالات رشدی مانند  طیف گسترده اختلالات رشدی اوتیسم بسیار شایع است. بنابراین پیشگیری چنین اختلالات رشدی باید اولین گام تشخیص باشد.

علائم در نوجوانان

علائم اسکیزوفرنی در نوجوانان همانند علائم اسکیزوفرنی بزرگسالان است اما تشخیص این بیماری در سن نوجوانی ممکن است کمی دشوارتر باشد.

تشخیص علائم اسکیزوفرنی در دوره نوجوانی ممکن است دقیق نباشد چون برخی از نشانه‌های اولیه این بیماری در نوجوانان با علائم رشد و رفتارهای طبیعی این دوره کاملا شباهت دارند. رفتارهای طبیعی نوجوانان در دوره نوجوانی عبارتند از:

  • کناره‌گیری از خانواده و دوستان
  • افت عملکرد تحصیلی
  • مشکلات خواب
  • تحریک‌پذیری یا حالت افسردگی
  • کمبود انگیزه
  • رفتار عجیب‌وغریب
  • مصرف مواد مخدر

در مقایسه با علائم اسکیزوفرنی در بزرگسالان، نوجوانان ممکن است:

  • کمتر دچار هذیان شوند.
  • توهم بصری بیشتری داشته باشند.

علائم و نشانه‌های بعدی

علائم و نشانه‌های اختلال در کودکان مبتلا به اسکیزوفرنی با افزایش سن خود را کم‌کم نشان می‌دهند. علائم و نشانه‌ها عبارتند از:

  • هذیان: بیمار تصور می‌کند در معرض آسیب، آزار و اذیت است؛ حرکات و نظرات خاصی او را تهدید می‌کنند.
  • توهم: دیدن یا شنیدن چیزهایی که وجود ندارد.
  • تفکر درهم‌وبرهم: احتمال وجود ارتباطات ناسازگار و پاسخ‌های غیرمربوط
  • رفتار حرکتی غیرطبیعی و بسیار ناسازگار: رفتارهای بچگانه نسبت به هیجانات غیرقابل پیش‌بینی، حالت‌هایی عجیب و نامناسب و حرکات بیش ازحد و غیرضروری
  • علائم منفی: عدم توجه به بهداشت شخصی و یا فقدان احساسات، این افراد معمولا ارتباط چشمی برقرار نمی‌کنند و حالت چهره خود را تغییر نمی‌دهند و موارد منفی دیگر.

علت


هنوز مشخص نشده که چه عواملی موجب اسکیزوفرنی کودکان می‌شود اما تصور بر این است که همان عواملی که موجب این بیماری در بزرگسالی می‌شود ممکن است موجب رشد و پیدایش آن در کودکی نیز شود. محققان معتقدند که ترکیبی از عوامل ژنتیکی، ماهیت مغز و عوامل محیطی می‌توانند موجب شکل‌گیری این اختلال شوند. هنوز کاملا مشخص نشده که چرا این بیماری در برخی در کودکی شروع می‌شود و در برخی دیرتر رخ می دهد.

عوامل خطرزا


اگرچه هنوز علت دقیق اسکیزوفرنی دوران کودکی مشخص نشده است اما وجود برخی عوامل خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می‌دهند. عوامل خطرزا عبارتند از:

  • داشتن سابقه خانوادگی اسکیزوفرنی
  • افزایش فعالیت سیستم ایمنی بدن مانند التهاب و یا خودایمنی
  • پدرشدن در سن بالا
  • برخی عوارض بارداری و زایمان مانند سوءتغذیه و یا قرارگرفتن در معرض سموم و یا ویروس‌هایی که ممکن است تاثیر منفی بر رشد مغز داشته باشد.
  • مصرف برخی داروها مانند داروهای روان‌درمانی یا روان‌گردان در دوران نوجوانی، که روی ذهن تاثیرمی‌گذارند.

عوارض


اگر اسکیزوفرنی کودکان درمان نشود منجر به مشکلات حاد عاطفی، رفتاری و سلامتی می‌گردد. عوارض ناشی از اسکیزوفرنی شامل:

  • خودکشی، اقدام به خودکشی و یا فکر خودکشی
  • خودآسیبی
  • اختلالاتی چون اضطراب، هراس و وسواس فکری
  • افسردگی
  • سوءمصرف الکل و موادمخدر از جمله تنباکو
  • مشاجره‌های خانوادگی
  • عدم استقلال در زندگی، مدرسه و کار
  • انزوای اجتماعی
  • مشکلات بهداشتی و پزشکی
  • قربانی شدن
  • مشکلات حقوقی، مالی و بیخانمانی
  • رفتار تهاجمی (هرچند غیرمعمول است)

تشخیص


تشخیص اسکیزوفرنی دوران کودکی شامل بررسی اختلالات روانشناختی و تعیین علائمی است که به مصرف مواد مخدر، دارو و ضعیت پزشکی مرتبط نیستند. فرایند تشخیص شامل:

  • معاینه فیزیکی: به پیشگیری از مشکلات دیگری که ممکن است علت بروز علائم اسکیزوفرنی باشند کمک فراونی می‌کند.
  • آزمایش و عکس‌برداری: این مراحل شامل آزمایش‌هایی است که به پیشگیری از بیماری‌هایی که علائم مشابه دارند کمک می‌کند.‌ عکسبرداری به منظور سوء مصرف الکل و موادمخدرانجام می‌شود. در صورت نیاز ممکن است پزشک تصویربرداری‌هایی چون ام‌آر‌آی و سی‌تی‌اسکن را به بیمار تجویز کند.
  • ارزیابی روانشناختی: این مرحله شامل بررسی ظاهر، رفتار، افکار و الگوهای رفتاری بیمار است. در این مرحله ممکن است پزشک در خصوص سوابق پزشکی خانوادگی و شخصی بیمار سوالاتی بپرسد.
  • معیارهای تشخیص اسکیزوفرنی: پزشک ممکن است از معیارهای تشخیصی و آماری اختلالات روحی (DSMV) استفاده کند. معیارهای تشخیصی اسکیزوفرنی کودکانه در کل شبیه معیارهای تشخیصی اسکیزوفرنی بزرگسالان است.

تشخیص بیماری اسکیزوفرنی دوران کودکی گاهی طولانی مدت و چالش برانگیزاست. روانپزشک کودک با تخصص خود در این حوزه قادر است رفتار، الگوهای درک و تفکر کودک را بررسی ‌کند. همچنان که الگوهای رفتاری، تفکر و علائم و نشانه‌ها در کودک به‌ مرور زمان واضح‌تر می‌شوند بیماری اسکیزوفرنی تشخیص داده می‌شود.

درمان


درمان اسکیزوفرنی در کودکان مادام‌العمر و طولانی‌مدت است حتی زمانی که علائم ظاهرا از بین رفتند درمان همچنان ادامه دارد. درمان کودکان مبتلا به اسکیزوفرنی با چالش همراه است. مهمترین درمان‌های اسکیزوفرنی دوران کودکی شامل:

داروها

اکثر داروهای ضد روان‌پریشی (آنتی سایکوتیک) که برای درمان اسکیزوفرنی کودکانه تجویز می‌شوند همانند داروهای درمان اسکیزوفرنی بزرگسالان است. این داروها در کنترل علائمی چون هذیان، تورم، عدم انگیزه و احساسات تاثیر به‌سزایی دارند.

به دلیل این‌که داروهای نسل دوم و جدیدتر عوارض جانبی کمتری نسبت به داروهای ضد راون‌پریشی (آنتی سایکوتیک) نسل اول دارند معمولا بیشتر ترجیح داده می‌شوند. اما با تمام این حرف‌ها داروهای درمان اسکیزوفرنی عوارضی چون: افزایش وزن، افزایش قندخون، افزایش فشارخون و بیماری قلبی دارند.

نمونه داروهای ضد روان‌ پریشی نسل دوم شامل:

  • آریپیپرازول (آبیلیفای)
  • الانزاپین (زیپرکسا)
  • کوتیاپین (سروکوئل)
  • ریسپریدون (ریسپردال)

پالیپریدون (ایونگا) مختص کودکان ۱۲ سال و یا بزرگ‌تر است.

داروهای ضد روان‌پریشی نسل اول تقریبا مشابه داروهای نسل دوم هستند با این تفاوت که عوارض جانبی (عوارض جانبی عصبی) بیشتری دارند. بنابراین این داروها معمولا به کودکان توصیه نمی‌شوند مگر این که گزینه‌های دیگر در درمان کودکان موفق نبوده باشد.

نمونه داروها عبارتند از:

  • کلروفرمزین برای کودکان ۱۳ سال و بالاتر
  • هالوپریدول برای کودکان ۳ سال و بالاتر
  • پروفنازین برای کودکان ۱۲ سال و بالاتر

روان ‌درمانی

علاوه ‌بر مصرف برخی داروها، روان‌ درمانی نیز می‌تواند علائم بیماری اسکیزوفرنی در کودکان را کنترل کرده و به شما و یا کودک کمک کند تا با این اختلال به‌ راحتی کنار بیایید.

روان ‌درمانی ممکن است شامل:

  • درمان فردی: روان درمانی مانند رفتار درمانی شناختی با کمک یک متخصص حرفه‌ای سلامت روانی تاثیر به‌سزایی در درمان کودکان دارد. یک متخصص مجرب می‌تواند به کودکان آموزش دهد که چگونه با استرس و چالش‌های روزمره زندگی که ناشی از بیماری اسکیزوفرنی است مقابله کنند.
  • خانواده درمانی: خانواده درمانی تاثیر خوبی در بهبود روابط، حل کردن کشمکش‌ها و کنار آمدن با استرس‌های مرتبط با وضعیت کودک دارد.

آموزش مهارت‌های زندگی

آموزش مهارت‌ها شامل:

  • آموزش مهارت‌های اجتماعی و علمی: آموزش مهارت‌های اجتماعی و علمی بخش مهمی درمان اسکیزوفرنی در کودکان است. کودکان مبتلا به اسکیزوفرنی اغلب در روابط، در مدرسه و حتی انجام کارهای روزانه با مشکلات فراوانی روبرو هستند.
  • توانبخشی کاری و حمایت کاری: هدف از این مورد کمک به افراد مبتلا به اسکیزوفرنی، آماده‌سازی این افراد برای کار، پیداکردن کار مناسب برای آن‌ها و در نهایت حفظ شغل این افراد است.

بستری شدن

در طول دوره‌های بحران و یا زمانی که علائم بیماری شدید است ممکن است بیمار برای مدت کوتاهی در بیمارستان بستری و تحت مراقبت‌های ویژه بهداشتی باشد. این کار سلامت کودک را تضمین کرده و تغذیه مناسب، خواب و بهداشت کودک را فراهم می‌کند. برخی مواقع بستری شدن در بیمارستان سالم‌ترین و بهترین روش کنترل علائم بیماری است.