انواع اختلالات بیماری اسکیزوفرنی: روش های تشخیص و درمان

انواع علائمی که برای تشخیص  بیماری اسکیزوفرنی مورد استفاده قرار می‌گیرند، برای افراد مبتلا، متفاوت است و ممکن است از سالی تا سال دیگر، برای یک بیمار، با پیشرفت بیماری، تغییر کند. زیرمجموعه‌های مختلف اسکیزوفرنی، طبق مهم‌ترین و بارزترین ویژگی‌های موجود در هر فرد در هر زمان، تعریف می‌شود. نتیجه آن است که برای یک فرد ممکن است زیرمجموعه‌های مختلفی در طول دوران بیماری، تشخیص داده شود.

انواع اسکیزوفرنی با علائمی که شخص، تجربه می‌کند، تشخیص داده می‌شود. هرچند، این کار دشواری است زیرا هر فرد ممکن است مجموعه علائم مختلف اسکیزوفرنی را در زمان‌های مختلف، تجربه کند، به ‌این ترتیب، به تشخیص چند زیرمجموعه‌ اسکیزوفرنی منجر می‌شود. روانپزشک، پس از ارزیابی شما، ممکن است تشخیص دهد که به نوع خاصی اسکیزوفرنی مبتلا هستید. از طرف دیگر، برخی پزشکان ترجیح می‌دهند انواع مختلفی را در یک تشخیص کلی اسکیزوفرنی، تشخیص ندهند. رویکرد پزشک شما هرچه باشد، فراتر از هرچیز، با نگاهی به علائم شما و نحوه تاثیر آن بر شما و زندگیتان، شما را به‌عنوان یک فرد درمان می‌کنند. جهت دریافت اطلاعات بیشتر و یا رزرو نوبت می توانید با ما از طریق شماره‌های ۰۲۱۷۶۲۵۳۴۶۵ و ۰۲۱۷۶۲۵۳۴۶۶ تماس حاصل فرمایید.

انواع اسکیزوفرنی


پارانوئید

اسکیزوفرنی پارانوئید، رایج ترین نوع اسکیزوفرنی است. ویژگی توصیفی نوع پارانوئید (که با عنوان اسکیزوفرنی پارانوئید نیز شناخته می‌شود) وجود توهم شنیداری یا افکار توهم‌آمیز بارز درباره توطئه و آزار و اذیت است. هرچند، افرادی که دچار این نوع اسکیزوفرنی هستند، ممکن است نسبت به افرادی با دیگر انواع اسکیزوفرنی، از لحاظ توانایی برای کار و ایجاد رابطه، عملکرد بالاتری داشته باشند. دلایل این موضوع، کاملا مشخص نیست ولی ممکن است تا حدودی به ‌این دلیل باشد که افراد دچار پارانوئید، اغلب تا بزرگسالی علائمی نشان نمی‌دهند و تا زمان بروز بیماریشان، به سطوح بالای عملکرد اجرایی دست یافته‌اند. افرادی که دچار نوع پارانوئید هستند، ممکن است زندگی نسبتا طبیعی همراه با مدیریت موفقیت‌آمیز بیماری را داشته باشند.

خلق و خو و رفتار کلی یک فرد، اغلب به نوع اختلالات فکری او بستگی دارد. به‌عنوان مثال، افرادی که معتقدند ناعادلانه مورد آزار و اذیت قرار گرفته‌اند، می‌توانند به ‌سادگی خشمگین شده و رفتاری خصمانه داشته باشند.

از‌ آنجا که ممکن است هیچ ویژگی مشهودی وجود نداشته باشد، ارزیابی این بیماری مستلزم آن است که مبتلایان، آزادانه درباره افکارشان گفتگو کنند. اگر درجه بالای شک و پارانویا وجود داشته باشد، فرد معمولا برای گفتگو درباره این موارد با یک غریبه، تمایل چندانی ندارد. حمایت دوستان و خانواده، اغلب برای کمک به فردی که چنین علائمی را نشان می‌دهد، در جهت دریافت کمک‌های حرفه‌ای، لازم است.

آشفته

همان‌طور که از نام این نوع، مشخص است، ویژگی برجسته آن، آشفتگی فرآیندهای فکری است. به‌عنوان یک قانون، در این اسکیزوفرنی توهم و هذیان، کمتر دیده می‌شوند، اما ممکن است شواهدی مبنی بر این علائم نیز وجود داشته باشد. این افراد ممکن است اختلالات عمده‌ای در توانایی انجام فعالیت‌های روزانه داشته باشند. حتی در امور معمول روزانه مانند لباس پوشیدن، حمام کردن یا مسواک زدن می‌توانند به شدت دچار مشکل شوند.

اغلب، در فرآیندهای عاطفی این افراد، اختلالاتی وجود دارد. به‌عنوان مثال، این افراد ممکن است دچار بی‌ثباتی عاطفی باشند یا عواطف و هیجانات آنها متناسب با موقعیت نباشد. آنها ممکن است قادر به نشان ‌دادن پاسخ‌های عاطفی معمول در شرایطی که چنین پاسخ‌هایی در افراد سالم دیده می‌شود، نباشند. متخصصان روانپزشک این علامت خاص را با عنوان اثر خنثی یا کند می‌شناسند. به‌علاوه، این افراد ممکن است رفتار ظاهری عجیب و نامناسب داشته باشند، مانند فردی که در مراسم عزاداری و خاکسپاری یا دیگر موقعیت‌های رسمی، قهقهه می‌زند.

افراد مبتلا به این نوع اسکیزوفرنی، ممکن است اختلالات عمده دیگری نیز در توانایی برقراری ارتباط موثر داشته باشند. گاهی، به‌دلیل تفکر آشفته، صحبت ‌کردن آنها می‌تواند کاملا نامفهوم شود. در چنین مواردی، صحبت‌ کردن، با مشکلاتی در استفاده و ترتیب کلمات در جملات محاوره‌ای همراه است و مشکلی در بیان، وجود ندارد.

کاتاتونیک

ویژگی‌های بارز بالینی در نوع کاتاتونیک، شامل اختلال در حرکت است. افراد مبتلا به این نوع اسکیزوفرنی، ممکن است کاهش شدید فعالیت را نشان دهند، تا جایی‌که، مانند استپور کاتاتونیک، حرکت داوطلبانه کاملا متوقف می‌شود. از سوی دیگر، فعالیت ممکن است به‌ شدت افزایش یابد، حالتی که با نام هیجان کاتاتونیک شناخته می‌شود.

دیگر اختلالات حرکتی نیز ممکن است در این نوع اسکیزوفرنی دیده شود. حرکات تقریبا بی‌هدف ولی تکرارشونده، به‌غیراز فعالیت‌های تولیدی،  با عنوان رفتار کلیشه‌ای شناخته می‌شوند، دیده می‌شود.

بیماران ممکن است بی‌حرکتی یا مقاومت نسبت به هر گونه تلاش برای تغییر ظاهری، را نشان دهند. آنها ممکن است مدت‌های بسیار طولانی در حالتی بمانند که قرار گرفته‌اند. برخی بیماران، قدرت فیزیکی قابل ‌توجهی در مقاومت به تلاش برای تغییر وضعیت نشان می‌دهند، اگرچه این وضعیت برای اکثر افراد، ممکن است، ناراحت به‌نظر برسد.

افراد مبتلا ممکن است داوطلبانه، خواهان وضعیت بدنی غیرمعمول باشند، یا حالت‌های عجیب به صورت یا اندام خود بدهند. دیگر علائم مرتبط با نوع کاتاتونیک، شامل تکرار طوطی‌وار گفته‌های دیگران یا تقلید حرکات افراد دیگر است.

نامتمایز

نوع نامتمایز، زمانی تشخیص داده می‌شود که فرد،علائمی از اسکیزوفرنی دارد که به‌اندازه کافی مشخص نیست یا برای طبقه‌بندی بیماری در یکی از انواع آن، به‌اندازه کافی، خاص و ویژه نیست.

علائم هر فرد می‌تواند در زمان‌های مختلف، نوسان داشته باشد که منجر به عدم قطعیت در طبقه‌بندی دقیق نوع اسکیزوفرنی می‌گردد. دیگر افراد، علائمی نشان می‌دهند که در طول زمان، عمدتا ثابت است ولی بازهم با تصویر هیچ‌یک از انواع اسکیزوفرنی، مطابقت ندارد. در هر مثال، تشخیص نوع نامتمایز ممکن است بهترین توصیف سندروم بالینی ترکیبی باشد.

باقیمانده

این نوع اسکیزوفرنی زمانی تشخیص داده می‌شود که بیمار، دیگر علائم بارز بیماری را نشان نمی‌دهد. در چنین مواردی، معمولا از شدت علائم اسکیزوفرنی کاسته شده است. هذیان، توهم یا رفتار خاص، ممکن است هنوز وجود داشته باشند ولی بروز آنها در مقایسه با فاز حاد بیماری، بسیار کاهش یافته است.

درست مانند علائم اسکیزوفرنی، اثرات آن نیز بسیار گوناگون و متنوع است. انواع مختلف اختلالات، با درجات متفاوتی بر زندگی هر بیمار، تاثیر می‌گذارد. برخی بیماران باید در بیمارستان روانی بستری شوند درحالی‌که برخی دیگر، شغلی دارند و می‌توانند زندگی خانوادگی فعالی داشته باشند.

افرادی که پیش از آغاز بیماریشان، سطح بالاتر عملکرد داشته‌اند، معمولا به نتایج بهتری می‌رسند. به‌طورکلی، نتایج بهتر در مواردی دیده می‌شود که علائم خفیفی مشاهده شده و سپس، فرد به زندگی معمول، بازمی‌گردد. خانم‌ها معمولا پیش‌آگهی بهتری برای عملکرد اجرایی، نسبت به آقایان دارند و این مورد برای بیمارانی که هیچ‌گونه ساختار مغزی غیرطبیعی ندارند نیز صادق است. برعکس، پیش‌آگهی ضعیف‌تر با بروز تدریجی یا نامحسوس بیماری، آغاز بیماری در کودکی یا نوجوانی، ساختار غیرطبیعی مغز در آزمایشات تصویربرداری از مغز مشخص می‌شود همچنین ناتوانی در بازگشت به سطوح عملکردی پیشین پس از یک دوره حاد، مشخص می‌شود.

معیارهای تشخیص برای هریک از انواع اسکیزوفرنی


انواع اسکیزوفرنی براساس راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-IV-TR) تشخیص داده می‌شود. معیارهای راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی برای هریک از انواع اسکیزوفرنی، به شرح زیر است:

  • اسکیزوفرنی پارانوئید
  • موارد معمول: درگیری ذهنی با هذیان و توهمات شنیداری مکرر
  • ویژگی غیربارز: کلام آشفته (سخنان بی‌ربط و نامفهوم)؛ رفتار آشفته یا کاتاتونیک؛ اثر خنثی یا نامتناسب (عاطفی، حالات).
  • اسکیزوفرنی آشفته یا نابسامان (این نوع اسکیزوفرنی با عنوان هبفرنیا نیز شناخته می‌شود)
  • موارد معمول: کلام و رفتار آشفته یا اثر خنثی یا نامتناسب
  • ویژگی غیربارز: هذیان و توهم
  • اسکیزوفرنی کاتاتونیک
  • دو مورد از موارد زیر دیده می‌شود: بی‌حرکتی عضلانی یا استپور، فعالیت بیش ‌از حد و بی‌هدف عضلانی؛ بدبینی بیش‌از حد، فرم بدنی نامتناسب بیا عجیب، تکرار حرکات یا سخنان
  • اسکیزوفرنی نامتمایز
  • اسکیزوفرنی تشخیص داده می‌شود ولی به‌طور خاص، با یکی از معیارهای سه نوع بالا مطابقت ندارد.
  • اسکیزوفرنی باقیمانده
  • موارد معمول: اسکیزوفرنی
  • ویژگی‌های غیربارز: توهم، هذیان، کلام آشفته، رفتار بسیار آشفته یا کاتاتونیک

اگر فردی علائم یک یا چوند نوع اسکیزوفرنی را داشته باشد، برجسته‌ترین علائم، نوع اسکیزوفرنی را مشخص می‌کند.