داروهای تثبیت کننده خلق و خو در بیماران اسکیزوفرنی:کاربرد و مزایا

داروهای تثبیت‌کننده‌ی خلق‌وخو گروهی از داروهایی هستند که به ثبات یا پیشگیری از تغییرات شدید خلق کمک و خشم را کنترل می‌کنند. داروهای تثبیت‌کننده‌ی خلق‌وخو در درجه اول برای اختلال دوقطبی و اختلال اسکیزوافکتیو استفاده می‌شوند. تثبیت‌کننده‌های خلق‌وخو مقدار مواد شیمیایی خاص مغز (انتقال‌دهنده‌های عصبی) را متعادل می‌کنند که حالت‌های احساسی و رفتار را کنترل می‌کنند. این داروها می‌توانند به درمان اسکیزوفرنی کمک کنند و از بازگشت بیماری جلوگیری کنند. داروهای تثبیت‌کننده همچنین ممکن است برای درمان مشکلات خلقی ناشی از اسکیزوفرنی مانند افسردگی مؤثر باشند و به‌عنوان داروهای ضد انعقادی نیز شناخته می‌شوند. ممکن است چندین هفته طول بکشد تا داروهای تثبیت‌کننده‌ی خلق‌وخو اثر کامل خود بگذارند. از این‌رو، دیگر داروهای روان‌پزشکی مانند داروهای ضد روان‌پریشی اغلب در مراحل اولیه درمان استفاده می‌شود و داروهای ضدافسردگی نیز می‌توانند در ترکیب با تثبیت‌کننده‌های خلق‌وخو به‌عنوان درمان طولانی‌مدت تر اسکیزوفرنی مورداستفاده قرار گیرند.

نیمی از بیمارانی که به‌طورجدی و دائمی با اسکیزوفرنی سروکار دارند ممکن است داروهای تثبیت‌کننده‌های خلق‌وخو را مصرف کنند. تثبیت‌کننده‌های خلق‌وخو داروهایی هستند که در درمان اسکیزوفرنی مؤثر هستند و از وقوع اتفاقات جدید در طول درمان جلوگیری می‌کنند. این دارو‌ها می‌توانند به بهبود خلق‌وخوی بیمار کمک کنند و اگر با داروهای ضد روان‌پریشی مصرف شوند، ممکن است علائم خفیف‌تری در هنگام عود اسکیزوفرنی ظاهر شوند. برای دریافت مشاوره و اطلاعات بیشتر درزمینهٔ داروهای تثبیت‌کننده خلق‌وخو در بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی می‌توانید با ما از طریق شماره‌های ۰۲۱۷۶۲۵۳۴۶۵ و ۰۲۱۷۶۲۵۳۴۶۶ تماس بگیرید.

تثبیت‌کننده‌های اصلی خلق‌وخو عبارت‌اند از:

لیتیوم


لیتیوم تنها تثبیت‌کننده واقعی خلق‌وخو است. سایر داروها ممکن است به‌عنوان تثبیت‌کننده‌های خلق‌وخو نام‌گذاری شوند اما لیتیوم تنها دارو در این سطح است. لیتیوم برای استفاده در موارد اسکیزوفرنی، افسردگی شیدایی و درمان اختلال دوقطبی مورد تائید قرارگرفته است هرچند که اغلب برای درمان افسردگی دوقطبی، این دارو همراه با سایر داروها استفاده می‌شود. این دارو به‌سرعت از طریق کلیه از بدن خارج می‌شود و بنابراین لازم است حداقل دو بار در روز برای حفظ سطح کافی خون استفاده شود. لیتیوم ممکن است مشکل هاضمه ایجاد کند مگر اینکه همراه با غذا مصرف شود.

داروهای ضد تشنج


بعضی از داروهای تثبیت‌کننده خلق‌وخو نیز دارای خاصیت ضد تشنج هستند. داروهای ضد تشنج مانند والپروات و کاربامازپین اغلب همراه با داروهای ضد روانپریشی برای درمان اسکیزوفرنی استفاده می‌شود. اداره غذا و داروی آمریکا در مورد داروهای ضد تشنج و خطر تمایل به خودکشی و افکار مربوط به خودکشی منتشر کرده است. این سازمان توصیه نمی‌کند که مردم مصرف این داروها را متوقف کنند در عوض از بیمارانی که داروهای ضدافسردگی مصرف می‌کنند می‌خواهد تا مراقب علائم هشداردهنده خودکشی باشند. افرادی که داروهای ضدافسردگی مصرف می‌کنند و کسانی که در مورد این عوارض جانبی نگران هستند باید با پزشک صحبت کنند. مصرف این داروها را به‌طور ناگهانی متوقف نکنید. برای جلوگیری از عوارض جانبی منفی و جدی باید با کمک پزشک خود، این داروها را به‌آرامی کنار بگذارید. پزشک شما ممکن است از شما بخواهد به‌طور منظم آزمایش خون بدهید تا میزان دارو، عملکرد کبد و خون را بررسی کند. اگر شما لیتیوم مصرف می‌کنید، پزشک شما باید به‌صورت دوره‌ای عملکرد کلیه‌ها و غده تیروئید را آزمایش کند.

والپروات

نام‌های تجاری والپروات، دپاکین و دپاکین نیز هست. والپروات در درمان اختلالات دوقطبی و اسکیزوفرنی و همچنین اختلالات رفتاری و تهاجمی مؤثر است و اغلب در ترکیب با سایر داروها استفاده می‌شود. عوارض جانبی والپروات ممکن است شامل احساس خواب‌آلودگی و داشتن انرژی کم و ناراحتی معده باشد. عوارض جانبی غیرمعمول ممکن است شامل افزایش وزن، ریزش موی موقت، سردرد و سردرگمی باشد. این دارو همچنین ممکن است پانکراتیت را در افرادی که این داروها را مصرف می‌کنند افزایش دهد. والپروات همچنین سندرم تخمدان پلی کیستیک را در زنانی که آن را مصرف می‌کنند، بیشتر می‌کند. دیگر عارضه احتمالی والپروات ایجاد مشکلات عملکرد کبدی و اختلالات خون است. شما می‌توانید این مشکلات را با آزمایش‌های عملکرد کبدی و خون شناسایی کنید.

کاربامازپین

کربامازپین برای افرادی که به لیتیوم پاسخ نمی‌دهند مؤثر است و اثبات‌شده است که می‌تواند به‌طور مؤثر اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی را درمان کند. از کربامازپین هم‌زمان با کلوزاپین استفاده نکنید زیرا هر دو این داروها می‌توانند باعث کاهش شدید تعداد گلبول‌های سفید شوند. دیگر تثبیت‌کننده‌های خلق‌وخو عبارت‌اند از:

  • لاموتريژين: در درمان اسکيزوفرني و اختلال دوقطبی مورد تأييد قرارگرفته است و همچنین مؤثرترین داروی تثبیت‌کننده ضد تشنج برای درمان افسردگی است.
  • اکساربازپین
  • توپیرامات
  • گاباپنتین

هشداری به خانم‌ها


زناني بارداری كه از داروهای تثبیت‌کننده خلق‌وخو استفاده می‌کنند احتمال تولد كودكی مبتلابه نقص مادرزادي را افزایش می‌دهند. اگر باردار هستید یا قصد دارید باردار شوید، شما و پزشکتان باید خطرات استفاده از این دارو در دوره‌ی بارداری و خطرات عدم درمان بیماری خود را بسنجید.

معاینه منظم


معاینه منظم توسط پزشک بخش مهمی از درمان و ایمنی شما است پس اطمینان حاصل کنید که منظم به پزشک مراجعه می‌کنید و اگر مشکلی دارید با پزشک خود تماس بگیرید. همچنین نگه‌داشتن نتایج آزمایش‌ها و لیست داروهایی که مصرف می‌کنید ایده خوبی است.

عوارض جانبی


تمام داروها عوارض جانبی دارند اما بسیاری از مردم عوارض جانبی را احساس نمی‌کنند یا قادر به مقابله با آن‌ها نیستند. از داروساز خود در مورد عوارض جانبی همه داروهای مصرفی خود سؤال کنید. عوارض جانبی در اطلاعات مربوط به داروهایتان نیز فهرست شده است. معمولاً مزایای دارو مهم‌تر از هرگونه عوارض جانبی جزئی است. عوارض جانبی ممکن است مدتی بعد از مصرف دارو از بین برود. اگر عوارض جانبی همچنان شمارا ناراحت می‌کند و نمی‌دانید باید مصرف را ادامه دهید یا خیر، با پزشک خود تماس بگیرید. ممکن است پزشک بتواند دوز دارو را برای شما کم کند یا دارو را تغییر دهد. مصرف دارو را به‌طور ناگهانی متوقف نکنید، مگر اینکه پزشک شما تجویز کند. عوارض جانبی رایج این داروها عبارت‌اند از:

  • تهوع، استفراغ و اسهال
  • لرزش
  • افزایش تشنگی و افزایش نیاز به ادرار کردن
  • افزایش وزن در چند ماه اول استفاده
  • خواب‌آلودگی

در صورتی وجود علائم زیر به اورژانس یا پزشک خود مراجعه کنید:

  • مشکل تنفسی
  • تورم چهره، لب‌ها، زبان یا گلو
  • کهیر
  • راش پوستی
  • تب
  • تورم غدد
  • نشانه‌های سندرم استیونس جانسون که سبب زخم‌های شدید در غشای مخاطی دهان، بینی، ناحیه تناسلی و پلک‌ها می‌شود.
  • گیجی
  • لکنت زبان

سایر داروهای تثبیت‌کننده‌ی خلق‌وخو


مصرف داروهای ضد روان پریشی مانند ریسپریدون، زیپرکسا، الانزاپین و هالوپريدول ممکن است لازم شود، به‌خصوص در زمان عود بیماری، اگر شما علائم روانی مانند هذیان یا توهم دارید. هنگامی که عود بیماری پایان می‌یابد مصرف این داروهای ضد روانپریشی دیگر ضروری نخواهد بود و گاهی اوقات می‌توان آن‌ها را کاهش داد و قطع کرد. درواقع، زمانی که تثبیت‌کننده خلق‌وخو کار خود را انجام دهند و به‌طور چشمگیری علائم شیدایی را کاهش دهند، داروهای ضد روانپریشی که قبلاً برای کنترل آشفتگی و سایر علائم ضروری بوده، ممکن است منجر به آرامش شوند و مصرف آن‌ها نسبتاً سریع قطع شود. برای مدتی داروهای ضدافسردگی را هم‌زمان با تثبیت‌کننده‌های خلق‌وخو مصرف کنید تا ببینید آیا می‌تواند شما را از افسردگی رها کند یا خیر. اگر مصرف موفقیت‌آمیز باشد، قبل از اینکه بیمار بیشتر روان‌پریش شود، داروهای ضدافسردگی باید متوقف شوند.