رفتار درمانی شناختی (CBT) در بیماران اسکیزوفرنی:مزایا،مراحل و خطرات

رفتار درمانی شناختی در بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی در ابتدا برای ارائه درمان‌های اضافی برای علائم باقی‌مانده بر اساس اصول و استراتژی‌های مداخله‌ای که قبلاً برای اضطراب و افسردگی ایجادشده بود، توسعه یافت. حدود ۶۰٪ بيماران روانی با نشانه‌های مثبت و منفي پایدار نیازی به درمان دارویی ندارند حتي اگر آن‌ها با نسخه‌های دارويی سازگار باشند. بااین‌حال، باوجود معرفی داروهای ضد روان‌پریشی غیرمعمول سازگاری بیمار با دارو هنوز هم یکی از مشکلات اصلی محسوب می‌شود. مطالعات نشان داده است که ۷۴٪ از بیماران سرپایی و بستری‌شده درمانشان را قطع کرده‌اند. رفتار درمانی شناختی در بیماران اسکیزوفرنی در حال حاضر به‌عنوان مداخله مؤثر برای اسکیزوفرنی در دستورالعمل‌های بالینی شناخته‌شده است. علیرغم شواهد موجود مبنی بر عدم وجود عوارض جانبی، دسترسی عمومی به این روش درمانی در جامعه همچنان محدود و پایین است.

رفتار درمانی شناختی مبتنی بر هدف است که رویکرد عملی به حل مسئله بیماری‌های ذهنی به‌ویژه بیماران اسکیزوفرنی دارد و هدف آن تغییر الگوهای تفکر یا رفتاری است که در پشت مشکلات مردم قرار دارد و باعث تغییر احساس آن‌ها می‌شود. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد رفتار درمان شناختی یا رزرو نوبت می‌توانید با متخصصین ما در مرکز توانبخشی اعصاب و روان مژده با شماره‌های ۰۲۱۷۶۲۵۳۴۶۵ و ۰۲۱۷۶۲۵۳۴۶۶ تماس حاصل فرمائید.

رفتار درمانی شناختی در بیماران اسکیزوفرنی


رفتار درمانی شناختی در بیماران اسکیزوفرنی نوع رایجی از صحبت درمانی (روان‌ درمانی) است. شما با یک روانشناس یا روان‌ درمانگر در یک روش ساختاریافته و با تعداد جلسات مشخص صحبت می‌کنید. این کار به شما کمک می‌کند از تفکر نادرست یا منفی مطلع شوید، بنابراین می‌توانید موقعیت‌های چالش‌برانگیز را به‌صورت روشن‌تر ببینید و به شیوه‌ای مؤثرتر به آن‌ها واکنش دهید. رفتار درمانی شناختی می‌تواند ابزاری بسیار مفید در درمان اختلالات روانی مانند اسکیزوفرنی، افسردگی، اختلال استرس پس از حادثه یا اختلال خوردن باشد اما همه کسانی که از رفتار درمانی شناختی در بیماران اسکیزوفرنی سود می‌برند لزوماً سلامت روانی کامل ندارند. این درمان می‌تواند ابزاری مؤثر برای کمک به هرکسی برای یادگیری نحوه مدیریت شرایط استرس‌زا در زندگی باشد.

مزایای رفتار درمانی شناختی در بیماران اسکیزوفرنی


رفتار درمانی شناختی در بیماران اسکیزوفرنی می‌تواند به‌عنوان درمان برخی از مشکلات سلامت روان نیز مؤثر باشد اما ممکن است برای همه مناسب و نتیجه‌بخش نباشد. برخی از مزایای رفتار درمانی شناختی در بیماران اسکیزوفرنی عبارت‌اند از:

  • ممکن است در مواردی که دارو به‌ تنهایی مؤثر نیست مفید باشد.
  • در دوره نسبتاً کوتاه‌تری نسبت به سایر گفتاردرمانی‌ها تکمیل می‌شود.
  • ماهیت بسیار سازمان‌یافته رفتار درمانی شناختی در بیماران اسکیزوفرنی به معنی آن است که می‌توان آن را در فرمت‌های مختلف ازجمله در گروه‌ها، کتاب‌های خودآموز و برنامه‌های کامپیوتری ارائه کرد.
  • استراتژی‌های مفید و عملی که می‌تواند در زندگی روزمره، حتی پس از اتمام درمان، استفاده شود را به شما می‌آموزد.

فرایند انجام کار


تکنیک‌های درمانی استفاده‌شده برای بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی مبتنی بر اصول کلی رفتار درمانی شناختی است. پیوندهایی بین اندیشه‌ها، احساسات و اعمال در فضایی دوستانه و قابل‌پذیرش ایجاد می‌شوند. برنامه‌هایی تعیین و مورد استفاده قرار می‌گیرند اما به‌طور کلی انعطاف‌پذیرتر از رفتار درمانی شناختی سنتی هستند. روان‌درمانی معمولاً به‌صورت مراحل زیر ادامه می‌یابد.

ارزیابی

روانشناس به بیمار اجازه می‌دهد افکار خود در مورد تجربیاتش را بیان کند در حالی که درمانگر کاملاً به بیمار گوش می‌دهد و او را ارزیابی می‌کند. از مقیاس‌های خاص و کلی مشخص برای نظارت بر پیشرفت بیمار استفاده و نتایج با بیمار به اشتراک گذاشته می‌شود. نمودارها و موارد ثبت‌ شده می‌توانند مفید باشند مخصوصاً برای بیمارانی که شیوه زندگی پر هرج‌ و مرج دارند. علل بروز علائم و یافته‌های فعلی نيز با بيمار مطرح می‌شود و در طول درمان با کسب اطلاعات جديد از بیمار پرونده و اطلاعات او کامل‌تر خواهد شد.

مرحله تعامل

در ابتدا درمانگر به‌روشنی روش و هدف درمان، ازجمله روش ایمن و عمومی برای بررسی علل اضطراب، را بیان می‌کند. در طول درمان بر استفاده از پرسشگری‌های سقراطی تأکید شده است. این پرسش‌ها به‌منظور کشف درک شخص از وضعیت خودش و راه‌های مناسب واکنش به آن وضعیت از طریق فرآیند کشف هدایت‌شده است. روانشناس تلاش می‌کند تا با دید منحصربه‌فرد بیمار و احساسات او را درک و با او همدردی کند و در برخورد با بیمار همیشه انعطاف‌پذیر باشد. از یک مدل آسیب‌پذیری استرس استفاده می‌شود به‌طوری که بیمار می‌تواند درک کند که آسیب‌پذیری یک مفهوم پویا و معمول است که می‌تواند تحت تأثیر عوامل بسیاری مانند حوادث زندگی، مکانیسم‌های مقابله و یا بیماری‌های جسمی باشد. درمانگر تأکید می‌کند که او تمام پاسخ‌ها را برای بیمار ندارد اما اگر باهم تعامل و همکاری کنند می‌تواند بیشتر به او کمک کند. فاکتورهای کلی درمان مانند ایجاد حس صمیمیت، صداقت، طنز و همدلی در این نوع درمان، همانند سایر موارد درمانی، بسیار ارزشمند هستند.

مراحل رفتار درمانی شناختی در بیماران اسکیزوفرنی


مراحل رفتار درمانی شناختی در بیماران اسکیزوفرنی معمولاً شامل مراحل زیر است:

  • شرایط و وضعیت‌های دشوار و مشکل‌زا در زندگی‌تان را مشخص کنید. این شرایط ممکن است شامل مواردی مانند وضعیت پزشکی، طلاق، غم، خشم یا علائم بیماری روحی باشد. شما و درمانگرتان ممکن است کمی وقت صرف کنید تا تصمیم بگیرید که بر چه اهدافی می‌خواهید تمرکز کنید.
  • از افکار، احساسات و اعتقادات خود در مورد این مشکلات آگاه شوید. پس از مشخص کردن مشکلاتی که می‌خواهید روی آن کار کنید پزشک شما را تشویق می‌کند افکار خود را در مورد آن‌ها به اشتراک بگذارید. این اشتراک‌گذاری افکار ممکن است شامل حرف زدن با خودتان درباره‌ی حستان در مورد یک تجربه، تفسیر خود از یک وضعیت و باورهایتان درباره خودتان، اطرافیان و رویدادها باشد. درمانگر شما ممکن است پیشنهاد کند که از افکار خود یادداشت‌برداری کنید.
  • تفکرات منفی یا نادرست را شناسایی کنید. برای کمک به تشخیص الگوهای تفکر و رفتار که ممکن است به حل مشکل کمک کند، پزشک ممکن است از شما بخواهد به واکنش‌های جسمی، احساسی و رفتاری خود در موقعیت‌های مختلف توجه کنید.
  • تفکرات منفی یا نادرست را تغییر دهید. درمانگر شما را تشویق می‌کند از خودتان بپرسید که آیا دیدگاه شما درباره یک وضعیت بر اساس واقعیت است یا درک نادرست آنچه در حال وقوع است! این مرحله ممکن است برایتان دشوار باشد زیرا احتمالاً وقت زیادی را باید برای تفکر در مورد زندگی و خودتان صرف کنید. الگوهای مفید فکری و رفتاری می‌توانند با تمرین به عادت تبدیل شوند که فرد برای استفاده از آن‌ها نیاز به تلاش زیادی ندارد.

طول درمان


رفتار درمانی شناختی در بیماران اسکیزوفرنی عموماً درمانی کوتاه‌مدت است که حدود ۱۰ تا ۲۰ جلسه نیاز دارد. شما و درمانگرتان می‌توانید درباره‌ی تعداد جلسات مناسب برای شما باهم صحبت کنید. عوامل مؤثر بر تعداد جلسات موردنیاز درمانی عبارت‌اند از:

  • نوع اختلال یا وضعیت
  • شدت علائم
  • طول مدتی که فرد علائم را داشته است و با این وضعیت به سر برده است.
  • سرعت پیشرفت فرد
  • میزان استرس وارد بر بیمار
  • چقدر پشتیبانی از اعضای خانواده و دیگر افراد دریافت می‌کنید؟

خطرات


به‌طور کلی رفتار درمانی شناختی در بیماران اسکیزوفرنی کم‌خطر است. از آنجایی که در این درمان معمولاً احساسات و تجربیات دردناک بیمار کنکاش می‌شود ممکن است در برخی موارد فرد احساس ناخوشایندی داشته باشد. ممکن است در یک جلسه چالش‌انگیز ناراحت شوید، گریه کنید، خشمگین شوید یا ممکن است ضعف جسمی پیدا کنید. برخی از انواع رفتار درمانی شناختی در بیماران اسکیزوفرنی مانند مرحله در معرض گذاری ممکن است شما را در موقعیتی قرار دهد که همیشه خواسته‌اید از آن فرار کنید. مثلاً اگر ترس از پرواز دارید ممکن است از شما خواسته شود سوار هواپیما شوید. این موقعیت می‌تواند به استرس یا اضطراب موقت منجر شود. با این وجود، کار با یک متخصص ماهر هر خطری را به حداقل می‌رساند. مهارت‌های مقابله‌ای که می‌آموزید می‌تواند به شما در مدیریت و تسلط بر احساسات و ترس‌های منفی کمک کند.