علائم (مثبت و منفی و شناختی) بیماری اسکیزوفرنی

اسکیزوفرنی بیماری است که افکار، احساس و عملکرد افراد را مختل می‌کند. تاثیرات اسکیزوفرنی ممکن است در افراد متفاوت باشد. علائم ناشی از این بیماری می‌توانند در یک دوره‌ای بوجود آمده و سپس از بین بروند. هیچ‌کس تمام علائم را در تمام مدت زندگی ندارد. ۲ نوع علائم شایع در اسکیزوفرنی وجود دارد؛ علائم مثبت (مانند هذیان، توهم، گفتار درهم ریخته و رفتارناهنجار) و علائم به ‌اصطلاح منفی (مانند بی‌احساسی، عقب‌ماندگی و موارد دیگر). با این وجود علائم اسکیزوفرنی  در نوع و شدت به‌طور چشمگیر در افراد متفاوت است.

اسکیزوفرنی معمولا در فواصل سنی ۱۶ تا ۳۰ سالگی شروع می‌شود، البته شایان ذکر است که شروع این بیماری در مردان زودتر از زنان است. وقتی این بیماری پیشرفت کرد و شدت یافت، فرد مبتلا قادر نخواهد بود فرق بین واقعیت و غیرواقعیت را تشخیص دهد. این حالت با افزایش سن به‌ندرت اتفاق می‌افتد.

درحالی‌که برخی از علائم هشداردهنده می‌توانند ناشی از شماری مشکلات باشند (نه تنها اسکیزوفرنی) اما در کل موجب نگرانی هستند. هنگامی که رفتار غیرعادی باعث ایجاد مشکلات در زندگی شما و زندگی عزیزتان می‌شود، حتما باید برای مشاوره پزشکی اقدام کرد. اگر اسکیزوفرنی و یا مشکل روحی دیگر دلیل این امر باشد، تشخیص و درمان زودهنگام بسیار مفید خواهد بود. افراد معمولا تا زمانی‌که به یک مشاوره مراجعه نکنند متوجه نمی‌شوند که به این بیماری مبتلا هستند و حتی نمی‌دانند که مشکل آن‌ها چقدر جدی است. اگر احساس می‌کنید که شما و یا یکی از آشنایان شما علائم اسکیزوفرنی را دارد بهتر است به یک متخصص روانپزشک مراجعه کنید. جهت دریافت مشاوره و یا رزرو نوبت می توانید با ما از طریق شماره‌های  ۰۲۱۷۶۲۵۳۴۶۵ و ۰۲۱۷۶۲۵۳۴۶۶ تماس حاصل فرمایید.

علائم هشداردهنده اولیه


اسکیزوفرنی در برخی افراد به‌طور ناگهان و بدون هشدار و علائم خود را نشان می‌دهد. اما در بیشتر افراد این بیماری قبل از وخامت،  دارای علائم هشداردهنده مبهم بوده و برای مدت طولانی موجب کاهش تدریجی در عملکرد بیمار می‌شود. اغلب دوستان و یا افراد خانواده‌ی مبتلا به اسکیزوفرنی متوجه برخی تغییرات می‌شوند اما دلیل آن را نمی‌دانند.

در فاز اولیه اسکیزوفرنی علائمی چون: رفتار غیرعادی، بی‌انگیزگی، بی‌احساسی و انزوا نسبت به دیگران معمولا در بیمار مشاهده می‌شود. در این دوره، بیماراغلب خود را کم‌کم از دیگران جدا می‌کند، به ظاهر خود بی‌توجه می‌شود، حرف‌های بی‌ربط و عجیب می‌زند و به زندگی بی‌تفاوت می‌شود، از سرگرمی‌ها و انجام برخی فعالیت‌ها خودداری کرده و عملکرد او در محل کار و یا مدرسه تنزل می‌یابد.

به‌طور کل رایج‌ترین علائم هشداردهنده اولیه اسکیزوفرنی عبارتند از:

  • افسردگی، انزوای اجتماعی
  • خصومت یا مشکوک بودن و واکنش شدید به انتقاد دیگران
  • عدم توجه به بهداشت شخصی
  • نگاه بی‌روح و بی‌تفاوت
  • عدم توانایی در گریه کردن و ابراز شادی، و یا گریه و خنده نامناسب
  • خواب زیاد یا بی‌خوابی، فراموشی یا عدم تمرکز
  • حرف‌های غیرطبیعی و غیرمنطقی، استفاده نامتعارف از کلمات و یا نحوه صحبت کردن غیرعادی  بیمار

علائم مثبت (چیزهایی که ممکن است اتفاق افتند)


برخی رفتارهای غیرطبیعی به رفتارهای طبیعی بیمار افزوده شده و موجب تغییراتی در رفتار بیمار می‌شود.  پزشکان این تغییرات را علائم مثبت می‌خوانند اما باید خاطرنشان کرد که این اصطلاح به معنای خوب بودن علائم نیست. علائم مثبت شامل:

توهمات

توهم حالتی است که در آن بیمار چیزهایی که وجود ندارد را می‌شنود و یا احساس می‌کند. درحالی‌که توهم می‌تواند در هر یک از ۵ حس (شنوایی، بویایی، شنیداری، بینایی و چشایی) بروز کند ولی  در این بین توهم شنیداری (شنیدن صداهایی که وجود ندارند و یا صداهای عجیب‌ و غریب) به‌نسبت مابقی حس‌ها در اسکیزوفرنی شایع‌تر است.  توهم شنیداری اغلب زمانی اتفاق می‌افتد که بیمار به اشتباه تصور می‌کند گفتگوی درونی او منبع خارجی دارد.

توهم‌های اسکیزوفرنی معمولا برای خود  بیمار دارای معنا هستند. خیلی اوقات صداها مربوط به افرادی هستند که بیمار می‌شناسد. توهمات شنیداری معمولا نگران‌کننده، آزاردهنده و نامربوط هستند. توهمات بصری نیز نسبتا شایع هستند اما با این‌حال باید گفت که تمام توهمات به‌تنهایی بد بوده و دارای عوارض هستند.

هذیان

هذیان در اسکیزوفرنی بسیار رایج است و بیش از ۹۰% از افراد مبتلا به اسکیزوفرنی دارای این مشکل هستند. هذیان به عقایدی گفته می‌شود که برای بسیاری از مردم عجیب ‌و غریب و غیرمنطقی بوده و به راحتی می‌توان نادرست بودن آن‌ها را اثبات کرد. افراد مبتلا به اسکیزوفرنی  فکر می‌کنند که یک بازیگر معروف، یک رئیس جمهور یا یک ابرقدرت هستند.

این تصورات اغلب شامل عقاید عجیب ‌و غریب و یا خیال‌پردازی هستند. از جمله این تصورات:

  • هذیان آزار و شکنجه: بیمار تصور می‌کند که دیگران قصد دارند به او آسیب برسانند.
  • هذیان به خود بستن: یعنی رویدادهای عادی، اشیاء و یا رفتارهای دیگران دارای معانی خاص و غیرمعمول هستند.
  • هذیان بزرگ‌منشی: فرد بیمار تصور می‌کند یک فرد مشهور و مهمی است و گاهی تصور می‌کند قدرت خارق‌العاده‌ای مانند پروازکردن دارد.
  • هذیان کنترل: بیمار تصور می‌کند که افکار و اعمالش توسط نیروهای خارجی و بیگانه کنترل می‌شود. شایع‌ترین هذیان‌های کنترلی شامل انتقال افکار (افکار خصوصی من به دیگران منتقل می‌شود)، کاشت افکار (بیمار تصور می‌کند که افکار از منابع بیرونی به ذهن او تحمیل می‌شوند)، ربایش افکار (بیمار فکر می‌کند دیگران افکار او را می دزدند.)

گفتار و افکار گسسته

سازمان‌دهی افکار افراد مبتلا به اسکییزوفرنی بسیار دشوار است. وقتی با آن‌ها صحبت می‌کنید شاید نتوانند تمرکز کنند وحرف‌های شما را پیگیری کنند. در این حالت به نظر می‌رسد که فرد به شما توجهی نکرده و فکرش جای دیگری است. هنگام صحبت کردن از واژگان بی‌معنا و درهم‌و برهم استفاده می‌کنند. نشانه‌های رایج گفتار گسسته این افراد شامل:

  • تداعی معانی سست و بی قاعده: این افراد معمولا از موضوعی به موضوع دیگر می‌روند و هیچ ارتباطی بین افکار آن‌ها نیست.
  • استفاده از واژه‌های جدید: اسکیزوفرنی‌ها از واژگان و عباراتی استفاده می‌کنند که فقط برای خودشان معنا دارد.
  • تکرار حرف: تکرار واژگان و عبارات؛ گفتن مکرر یک جمله
  • صدای جرنگ‌وجرنگ: سروهم کردن کلمات قافیه‌دار و بدون مفهوم در جملات

مشکل تمرکز

افراد مبتلا به اسکیزوفرنی در تمرکز کردن  و حفظ افکار مشکل دارند. اسکیزوفرنی معمولا در نحوه صحبت کردن بیمار مشخص می‌شود. اسکیزوفرنی‌ها معمولا به سوالات پاسخ‌های غیرمستقیم می‌دهند، جمله را با یک موضوع شروع کرده و با موضوع متفاوت خاتمه می‌دهند، به‌طور گسسته صحبت می‌کنند و یا چیزهای غیرمنطقی می‌گویند. به‌عنوان مثال برخی وقتی برنامه تلویزیونی تماشا می‌کنند قدرت تمرکز نداشته و نمی‌توانند برنامه را دنبال کنند.

رفتار ناسازگار

برخی از افراد مبتلا به اسکیزوفرنی پرخاشگر هستند. گاهی یک حرکت را بارها و بارها انجام می‌دهند و گاهی ساعت‌ها  در یک  وضعیت حرکتی ثابت مانده و کاری نمی‌کند. این حالت در روانشناسی به کاتاتونیک معروف است. برخلاف باورعمومی باید خاطرنشان کرد افرادی که به این بیماری مبتلا هستند معمولا خشن نیستند.

اسکیزوفرنی فعالیت هدفمند بیمار را مختل می‌کند، توانایی مراقبت از خود، کار و برقراری ارتباط با دیگران را تضعیف می‌کند. رفتارهای ناسازگار به شکل‌های زیر خود را در بیمار نشان می‌دهد:

  • کاهش کلی عملکرد روزانه
  • پاسخ‌های عاطفی غیرقابل پیش‌بینی یا مناسب
  • رفتارهای عجیب ‌و غریب و بی‌هدف
  • فقدان بازداری یا کنترل انگیزه

علائم منفی (چیزهایی که اتفاق نمی‌افتند)


فرد مبتلا به اسکیزوفرنی ممکن است علاقه خود را به برخی چیزها از دست داده و یا نتواند آن‌ها را انجام دهد. این علایم ممکن است دشوار به‌نظر برسند خصوصا در نوجوانان چرا که حتی نوجوانان سالم نیز ممکن است دچار نوسانات عاطفی بزرگ شوند.

برخی از نشانه‌های منفی اسکیزوفرنی در افسردگی نیز مشاهده می‌شود.  نشانه‌های مشترک افسردگی و اسکیزوفرنی عبارتند از:

عاری از احساسات

فرد مبتلا به اسکیزوفرنی ممکن است به حالت حاد دلزدگی مبتلا باشد. این افراد اغلب زیاد صحبت نمی‌کنند و احساس خود را بروز نمی‌دهند. هنگام حرف زدن تون صدای آن‌ها یکنواخت و بی‌روح است گویا هیچ احساسی در وجود آن‌ها نیست. روانپزشکان این حالت را "عاطفه سطحی" می‌نامند.

کناره‌گیری

افراد مبتلا به این حالت یا کلا برنامه‌ریزی نمی‌کنند یا برنامه‌ریزی خود را در میانه راه کنسل کرده و گوشه‌گیر می‌شوند. حرف زدن با این افراد مانند حس کشیدن دندان است، یعنی اگر سوالی پرسیده ‌شود باید جواب را به‌زور از دهان آن‌ها بیرون کشید.

مبارزه با اصول زندگی روزانه

این افراد ممکن است با انجام کارهایی مانند حمام کردن و یا مراقبت از خود مشکل فراوانی داشته باشند و به‌ سختی انجام دهند.

بدون پیگیری

برای اسکیزوفرنی‌ها، برنامه‌ریزی، ادامه برنامه و اتمام آن‌چه شروع کردند معمولا کار سختی است. این افراد گاهی حتی نمی‌توانند کاری را شروع کنند.

علائم شناختی (مشکلات فکرکردن)

علایم شناختی به چگونگی یادگیری مغز، ذخیره و کاربرد اطلاعات اشاره دارد. افرادی که دچار اسکیزوفرنی هستند حافظه آن‌ها  به‌خوبی کارنمی‌کند. به‌عنوان مثال، حافظه این افراد ممکن است نتواند چندکار مختلف (مانند شماره تلفن به‌اضافه دستورالعمل) را باهم و همزمان پردازش و یا پیگیری کند. بیمارتن اسکیزوفرنی علاوه‌ بر تمرکز از مشکلات دیگری چون سازماندهی افکار و تصمیم‌گیری هم رنج می‌برند.