علل ارثی و ژنتیکی اسکیزوفرنی

اسکیزوفرنی یک بیماری روحی است که تا حد زیادی می‌تواند بر زندگی فرد تاثیر بگذارد و می‌تواند تا حدی تعجب برانگیز باشد. علل اسکیزوفرنی پیچیده هستند و به بسیاری از عوامل، هم ژنتیک و هم محیط مربوط می‌شوند. در حالی که دلایل خاص اسکیزوفرنی مشخص نیست، اما واضح است که اسکیزوفرنی یک بیماری مغزی است.

تصور می‌شود که ژنتیک و محیط در کنار یکدیگر فرد را در خطر ابتلا به اسکیزوفرنی قرار می‌دهند. اسکیزوفرنی با یک عامل ایجاد نمی‌شود، اما وقتی عناصر چندگانه کنار هم قرار می‌گیرند، نتیجه اسکیزوفرنی خواهد بود. به عنوان مثال، یک فرد ممکن است ترکیب ژنی داشته باشد که خطر ابتلا به اسکیزوفرنی را افزایش می‌دهد، اما تنها به دلیل استرس‌های شدید زندگی و مصرف دارو است که اسکیزوفرنی بروز می‌یابد.

ژنتیک اسکیزوفرنی موضوع جالبی است. هنگامی که تشخیص اسکیزوفرنی در فردی بیان می‌شود، یکی از اولین سوالاتی که مردم به دنبال دانستن آن هستند این است که چگونه به آن دچار شده‌اند؟ آیا از والدینشان به ارث برده‌اند؛ آیا اسکیزوفرنی ارثی است؟

طبیعی است که این سؤالات پرسیده شوند، اما پاسخ‌ها ممکن است نگران کننده باشد. دانشمندان و متخصصان روانپزشکی بر این باورند که اسکیزوفرنی به ژن‌ها و محیط مربوط می‌شود، اما هیچ ژنی به تنهایی یا حتی ترکیبی به خودی خود باعث اسکیزوفرنی نمی‌شود. جهت دریافت اطلاعات بیشتر و یا رزرو نوبت می‌توانید با ما از طریق شماره‌های ۰۲۱۷۶۲۵۳۴۶۵ و ۰۲۱۷۶۲۵۳۴۶۶ تماس حاصل فرمایید.

دلایل ژنتیکی اسکیزوفرنی


مطالعات خانواده افراد مبتلا به اسکیزوفرنی نشان می‌دهد که علل اسکیزوفرنی تا حدودی ژنتیکی است. در حالی که خطر ابتلا به اسکیزوفرنی در هر فرد به طور متوسط ۱٪ است، خطر ابتلای فردی که یکی از والدینش مبتلا به اسکیزوفرنی است حدود شش برابر است و خواهر و برادر دارای شانس ۹ درصدی ابتلا به اسکیزوفرنی هستند. اگرچه ویژگی‌های زمینه‌ای ژنتیک به خوبی یافت نشده‌اند، این آمارها نشان می‌دهند که ایجاد اسکیزوفرنی تا حدی ژنتیکی است.

دانشمندان در تلاشند تا مشخص کنند که کدام ژن‌ها وراثت‌پذیری اسکیزوفرنی را افزایش می‌دهند. متاسفانه، دانشمندان تخمین می‌زنند که بین ۱۰۰ تا ۱۰۰۰۰ ژن با جهش‌های آسیب‌زننده مغزی وجود دارد، اما چگونگی عملکرد این ژن‌ها به فرد بستگی دارد. در حال حاضر بیش از ۲۸۰ ژن شناسایی شده‌اند که به اسکیزوفرنی مرتبط هستند.

ژن‌های اسکیزوفرنی به دنبال مطالعات جمعیتی تعیین می‌شوند. برخی مطالعات به دنبال یافتن ژن‌های رایج در بین تعداد زیادی از مردم هستند، در حالی که بقیه ترکیبات نادر ژن‌های مشترک را بررسی می‌کنند. هرچند هر دو نوع مطالعات تنها در بررسی بخش کوچکی از وراثت اسکیزوفرنی موفق بوده‌اند. به نظر می‌رسد که اسکیزوفرنی یک بیماری واحد نیست، بلکه نقطه پایان ۱۰۰۰۰ اختلال مختلف در ساختار ظریف مغز انسان است.

آیا اسکیزوفرنی ارثی است؟


محققان برای چندین دهه به بررسی خانواده‌ها پرداخته‌اند تا وراثت اسکیزوفرنی را تعیین و یک یا چند ژن اسکیزوفرنی را شناسایی کنند. آنچه محققان متوجه شده‌اند این است که اسکیزوفرنی در واقع در خانواده‌های دارای این مشکل اتفاق می‌افتد، اما به طور کامل به علت اسکیزوفرنی وابسته نیست.

به عنوان مثال، والدین و کودکان ۵۰٪ ژن‌های مشترک دارند، اما در صورت داشتن یک والد مبتلا به اسکیزوفرنی خطر ابتلا به این بیماری تنها ۶٪ است. در ادامه خطر ابتلا به اسکیزوفرنی بر اساس یک نسل بررسی شده مبتلا به اسکیزوفرنی آمده است:

  • جمعیت عمومی: ۱٪
  • عموزاده، عموها، عمه ها:۲٪
  • دختر و پسر خواهر یا برادر: ۴٪
  • نوه: ۵٪
  • نا خواهری یا نا برادری: ۶٪
  • خواهر و برادر: ۹٪
  • کودکان:۱۳٪
  • دوقلوهای ناهمسان: ۱۷٪
  • دوقلوهای همسان: ۴۸٪

به طور قابل توجه، دوقلوهای همسان ۱۰۰٪ ژن مشترک دارند، اما اگر قل دیگر آنها دچار اسکیزوفرنی باشد، خطر ابتلای آنها تنها ۴۸٪ است. این نشان می‌دهد که عاملی بیش از ژنتیک در اسکیزوفرنی نقش دارد.

پدر و مادر چه تاثیری در شانس ابتلا به آن دارند؟


این بیماری جدی به طرز شگفت انگیزی شایع است. و شیوع آن حتی بیشتر گیج کننده می‌شود، زیرا ژن‌ها نقش اساسی در اسکیزوفرنی بازی می‌کنند. هرچند هیچ اثر قابل توجهی برای نسخه اسکیزوفرنی با ژن‌های چندگانه هنوز مشخص نشده است. پس چرا اسکیزوفرنی تا این حد شایع است؟ یک زن و شوهر مورد بررسی در مطالعات اخیر پاسخ این سوال سخت را روشن کرده است.

به عبارت دیگر، داشتن یک ژن گاهی بی‌ضرر است و گاهی اوقات خطر ابتلا به اسکیزوفرنی را افزایش می‌دهد. این امر بستگی به ژن‌های مادر دارد. اما تنها مادر را مقصر ندانید. پدر نیز می‌تواند احتمال ابتلا به اسکیزوفرنی را برای فرزندش تحت تاثیر قرار دهد. ظاهرا، وقتی سن پدر بالا می‌رود، اسپرم او جهش‌های جدیدی را ایجاد می‌کند که می‌تواند منجر به افزایش خطر ابتلا به اسکیزوفرنی شود.

مادر و اسکیزوفرنی

محیط رحم می‌تواند بر شانس ابتلا به اسکیزوفرنی جنین بیفزاید برخی از ژن‌ها تنها خطر ابتلا به یک بیماری را افزایش می‌دهند. برای گرفتن قطعی بیماری، عاملی در محیط نیز باید آن را تحریک کند. بنابراین ژن‌ها به تنهایی کافی نیستند. بسیاری از بیماری‌ها مشابه این وجود دارد. دیابت، بیماری پارکینسون، آلزایمر و اسکیزوفرنی به عنوان نمونه به ذهن می‌آیند. اما تقریبا در تمام این موارد، محرک خاص محیطی شناخته نشده است. دانشمندان با انواع عوامل از جمله مواد شیمیایی یا عفونت مواجه شده‌اند، اما اطمینان خاطر ندارند که چه چیز باعث برخی از موارد اسکیزوفرنی می‌باشد.

برخی از مطالعات اخیر نشان می‌دهد که چگونگی پاسخ ژن کودک به محیط رحم مادر می‌تواند شانس جنین برای ابتلا به اسکیزوفرنی را تحت تاثیر قرار دهد. و این محیط به ژن مادر بستگی دارد. بخشی از این محیط توسط سیستم ایمنی مادر تنظیم شده است. هنگامی که سیستم ایمنی مادر به روش‌های خاصی به ژن‌های فرزندش پاسخ دهد یا نتوانند پاسخ دهد، مشکلاتی ممکن است اتفاق بیفتد.

هیچ کس مطمئن نیست که چرا این اتفاق می‌افتد، اگر چه احتمالا کمبود اکسیژن برای کودک و احتمالا ایجاد بیلی روبین در خون جنین مسئله‌ساز است. این مشکلات احتمالا بر رشد مغزی جنین به گونه‌ای اثر گذاشته که خطر ابتلا به اسکیزوفرنی افزایش می‌یابد.

پدر و اسکیزوفرنی

سن پدر می‌تواند بر شانس ابتلای به اسکیزفرنی تاثیر بگذارد. در پدری با سن بالاتر، احتمال بیشتری وجود دارد که فرزندانشان از چندین مشکل رنج ببرند. این مشکلات شامل یک بیماری نادر به نام سندرم آپرت، اوتیسم، سندرم داون، سقط جنین و اسکیزوفرنی می‌باشد.

چرا همه این مشکلات ایجاد می‌شوند؟ این شرایط به چگونگی تولید اسپرم توسط مرد، ارتباط دارد. مردان به طور مداوم از بلوغ تا زمان مرگ اسپرم تولید می‌کنند. برای تولید اسپرم، سلول‌ها نیاز به تقسیم شدن و DNA  نیاز به نسخه‌برداری دارد. و هر بار DNA کپی می‌شود، یک فرصت خطا وجود دارد. بنابراین، زمانی که ۱۵۰۰ اسپرم در ثانیه تولید می‌کند، گاه به گاه اشتباهی اتفاق می‌افتد. اگر این اشتباه در یک ژن که می‌تواند باعث اسکیزوفرنی شود، رخ دهد کودک در معرض خطر بیشتری قرار می‌گیرد.

با بالا رفتن سن یک مرد، تولید اسپرم آسیب دیده افزایش خواهد یافت، بنابراین احتمال باروری تخمک با اسپرم نامناسب بالا می‌رود. مردان بالای ۵۰ سال نسبت به پدران ۲۵ ساله سه برابر بیشتر دارای کودکان مبتلا به اسکیزوفرنی هستند. این جهش‌های خودبخودی تعداد نسخه‌های ژن اسکیزوفرنی را در جمعیت افزایش می‌دهد. بنابراین حتی اگر برخی از نسخه‌های ژنی که منجر به اسکیزوفرنی می‌شوند کم شیوع‎تر باشند، این جهش‌های جدید ممکن است آنها را جبران کنند. نتیجه نهایی، عرضه ثابت ژن‌های عامل اسکیزوفرنی است. این امر به علاوه محیط رحم مادر ممکن است کمک کند که شیوع کنونی اسکیزوفرنی توجیه شود.

اسکیزوفرنی، ژن و محیط


احتمال دارد که یک شبکه پیچیده از ژن‌ها فرد را در معرض خطر اسکیزوفرنی قرار دهد، اما بعد از آن عوامل محیطی می‌توانند عامل تعیین کننده باشند که آیا فرد به بیماری مبتلا شود یا خیر. به همین ترتیب، فرد ممکن است به طور ژنتیکی در معرض خطر ابتلا به اسکیزوفرنی نباشد، اما با توجه به عوامل محیطی بیشتر، اسکیزوفرنی به وجود آید.

فاکتورهای محیطی که احتمال خطر اسکیزوفرنی را افزایش می‌دهند عبارتند از:

  • قرار گرفتن در معرض سرب در دوران بارداری
  • عوارض زایمان
  • تجربه استرس‌های شدید
  • استفاده از مواد مخدر در نوجوانی